Lịch sử hình thành và phát triển làng gốm Bàu Trúc PDF. In Email
Viết bởi Administrator   
Thứ ba, 13 Tháng 10 2009 08:54

DỰ ÁN DUY TRÌ, BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN DI SẢN VĂN HOA DÂN TỘC GỐM BÀU TRÚC

Lịch sử hình thành và phát triển làng gốm Bàu Trúc

Thôn Bàu Trúc trong quá trình hình thành và phát triển cũng đa dạng phức tạp như bao làng Chăm khác ở Ninh thuận. Người Chăm bàu Trúc thuộc dòng Chăm vùng núi và biển mà hiện nay họ còn biểu hiện rõ nét trong tục cúng tế tổ tiên dòng núi (atâu cơk) và dòng biển (atâu tathik). Họ còn tự nhận là cư dân bản địa ở vùng châu thổ Pânduranga- Champa cổ xưa, định cư ở đồng bằng làm lúa nước. Làng Chăm thường lấy tên của các gò ruộng đặt tên cho làng (paley) của mình. Chẳng hạn như làng Hữu Đức (Ninh Phước - Ninh Thuận) có địa danh gốc theo tiếng Chăm là “Paley Hamu Taran” có nghĩa là “làng ở vùng đồng bằng lớn” (Paley – Làng, Hamu – Ruộng, Taran – Đồng bằng); Làng Như Ngọc (Ninh Phước - Ninh Thuận) có địa danh gốc là “Paley Tadra” có nghĩa là “làng ở vùng ven núi” … Làng Bàu Trúc cũng đời trong trường hợp như vậy.

Hiện nay người Chăm Bàu Trúc còn tự nhận là con cháu của Pô Klong Chang – một quan cận thần của vua Chăm Pô Klong Giarai (1151-1205). Họ còn kể răng chính Pô Klong Chang đã giúp dân Bàu Trúc thoát khỏi cảnh lầm than đói khổ, đưa dân làng đến định cư ở cánh đồng “Hamu Trok” và dạy dân đào đất sét làm gốm. Do đó người dân nơi đây coi Pô Klong Chang  là tổ sư của nghề gốm và lập hẳn một đền để thờ ngài. Từ đó cứ “mẹ truyền con nối”, nghề gốm Báu Trúc còn bảo lưu truyền thống đến ngày nay.

“Paley Hamu Trok”  định cư tại một cánh đồng ruộng trũng chưa lâu thì vào năm 1964 (năm Giáp Thìn) một trận lũ lụt lớn xảy ra ở Phan Rang cuốn trôi tất cả nhà cửa, trâu bò… Người dân Bàu Trúc lại dời làng lên một cánh đồng ruộng trũng “Paley Hamu Trok” đến định cư thành một làng mới tại một gò đất cao, cạnh một bàu nước gọi là Bàu Trúc ngày nay. Thế nhưng địa danh Bàu Trúc chưa được dùng để ghi vào giấy tờ hành chính nhà nước mà nó chỉ là tên goi dân gian của người Việt để chỉ làng gốm người Chăm Ninh Thuận. Tên hành chính của làng Bàu Trúc chính thức là Vĩnh Thuận bắt đầu từ thời Minh Mạng. Từ đó đến nay thôn Vĩnh Thuạn có nhiều biến đổi trong việc phân chia trực thuộc địa giới hành chính, có lúc thuộc phủ, đạo, huyện, thị trấn… Từ thời Minh Mạng tính đến 1954 (chấm dứt thời Pháp thuộc) thì thôn Vĩnh Thuận có lúc huộc phủ Bình Thuận, Phủ Ninh Thuận, đạo Phan Rang…Từ 1954 – 1975, thời Mỹ - Ngụy bắt đầu từ đệ nhất Cộng hòa Việt Nam , nền hành chính có sự thay đổi thì thôn Vĩnh Thuận lại thuộc xã Phước Hậu (Phước Hữu), quận An Phước, tỉnh Ninh Thuận.

Sau khi thống nhất đất nước (1975) theo chủ trương của Đảng – Nhà nước vào năm 1976 hai tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận sáp nhập thành một tỉnh Thuận Hải thì Bàu Trúc vẫn giữ nguyên tên gọi hành chính là thôn Vĩnh Thuận nhưng lại thuộc một huyện khác – huyện An Sơn. Đến năm 1992 tỉnh Thuận Hải lại được chia tách thành hai tỉnh như cũ là Ninh Thuận và Bình Thuận . Từ đó đến nay(năm 2000), địa danh hành chính thôn Vĩnh Thuận được đổi thành “Khu phố 7”, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước tỉnh Ninh Thuận.
Hiện nay mặc dù làng gốm Chăm Bàu Trúc – Ninh Thuận đã trải qua một quá trình biến đổi lịch sử, bị sự tác động bởi thiên nhiên và con người nhưng trong tâm thức của người Chăm vẫn giữ nguyên địa danh truyền thống và họ vẫn tự  gọi thôn, làng của họ là “Paley Hamu Trok” hoặc “Paley ngak gok” (Làng làm gốm). Ngày nay làng Bàu Trúc được quy hoạch thành thị trấn  nhưng cảnh quan làng xóm, đời sống của người dân không thay đổi bao nhiêu. Người Bàu Trúc vẫn còn bảo lưu nguyên vẹn nghề gốm cổ truyền từ ngàn xưa.

Sưu tầm: PQA